Hififreak en zijn tics: Naaimachines.

Ik zie in mijn jonge jaren nog mijn moeder achter haar naaimachine zitten.  Ze gebruikte de machine maar weinig, maar volgens haar was het een waardeloos ding.  Hij luste dat het een lieve lust was en haar hoofd werd steeds roder.  Vloeken was uit den boze gezien haar overtuiging, maar het ding werd, toen ze financieel wat meer armslag had ingeruild voor zo'n modern nijver ding.  Dat is mijn herinnering aan de groene Kayser naaimachine van mijn moeder.

Toen ik jaren later in de ban van vliegers geraakte en zelf de stoute schoenen aantrok en achter de naaimachine van mijn vriendin kroop, naaide ik binnen de kortste keren de ene vlieger na de andere.  Eigenlijk naai je niet met spinnaker, maar je ponst gaatjes en de naaimachine lust er keurig een draadje doorheen, zodat alles aan elkaar blijft zitten.  Maar na een klein jaar gaf de naaimachine een plof en staakte zijn werkzaamheden.  Mij restte niets anders dan de naaimachine onder de arm te nemen en naar mijn naaimachinespecialist te gaan en hem om raad te vragen.  De oude man, hij had mijn vader kunnen zijn, keek de machine na en constateerde dat hij naar het naaimachinekerkhof gedragen kon worden, want er was geen eer meer aan te behalen.  Ja, wat nu?  De oude wijze man vroeg me de volgende keer als ik langs zou komen, het te verwerken materiaal mee te nemen. 

 

 

Zigzag machine uit naoorlogse tijd: Kayser type KZ als
tafelmodel.

De KZ in een kastje.

 


De volgende week ging ik met mijn zakje, gevuld met autogordelband, dacron, nylon spinnaker e.d. bij de oude baas op bezoek.  Bij hem aangekomen, vertelde ik hem dat gordelband dubbel om de neus van stuntvliegers genaaid wordt en dat dacron  in  drie lagen daar soms nog onder ligt.  Na het aangehoord te hebben zweeg hij enige tijd, constateerde dat het een wonder was dat de kapotte naaimachine het nog zo lang had uitgehouden en zei dat ik hoog nodig toe was aan een KAYSER.  U snapt 't, ik was enigszins verbaasd.  Ja, zei de oude wijze man, dat zijn machines, die mits goed onderhouden, altijd blijven draaien en overal doorheen gaan.  Hij zei me weleens in zijn opslagloods te gaan zoeken, want volgens hem moest hij er nog wel eentje hebben.  Na een week of vier ging ik eens kijken of de oude baas inmiddels in zijn opslag was geweest.  Ja hoor, dat was hij.  Hij pakte een koffer, deed hem open en daar stond ........ een groene Kayser, die mijn moeder altijd als een flutapparaat bestempeld had.  Hij demonstreerde de werking, pakte een stuk leer en de naaimachine deed zijn werk, zoals een industrienaaimachine zijn werk gedaan zou hebben.  De oude baas vertelde ook nog een aardige anekdote.  Als hij vroeger bij de boeren in het binnenveld langs de deuren ging om allerlei naaigerei te verkopen, vroegen ze hem ook wel eens een nieuwe naaimachine te leveren, op voorwaarde dat hij zwaar werk aan zou kunnen.  Hij nam dan een Kayser mee en vroeg om een sigarenkistje.  Daar nam hij dan het deksel van, schroefde een dikke naald in de machine en naaide door het deksel heen.  Met als logisch gevolg dat de naaimachine verkocht was.

Hij vertelde ook dat er in vrijwel iedere woonplaats van redelijke omvang ook nog wel een naaimachinehandel te vinden was, die het merk Gritzner verkocht.  Kayser- en Gritznerdealers verkochten naaimachines die uit dezelfde fabriek kwamen, met dit verschil dat de opdruk van Kayser blauw was en van Gritzner rood.  Wat de oude wijze man mij ook beloofde t.a.v. de naaimachine, alle beloften zijn waarheid geworden.  Kort na mijn eerste Kayser ( klinkt bijna zoals My First Sony, maar dan anders ) heb ik een tweede aangeschaft voor het zoomwerk.  In de afgelopen jaren is er iets bijzonders gegroeid t.a.v. beide genoemde merken en heb ik mijn collectie uitgebreid.  De GG is een basismodel, een rechtstikker. De KZ/GZ zijn zigzag modellen.  De GA-S heeft kunststofsjablonen voor siersteken.  Daarnaast was de GU het paradepaardje van Gritzner. Deze bezit niet meer de kunststof rollen voor het naaien van siersteken, maar in deze machine zit een  grote "rol" met sjablonen, die door "voelarmpjes" afgetast wordt en zo kun je dan siersteken naaien.


Gritzner model GG: een rechtstikker.

Kayser model KZ: met zigzag steken.


Gritzner model GA-S, met siersteken.

Zwarte kunstof sjabloon van de GA-S.


Kayser maakte ook bromfietsen.

Gritzner produceerde ook fietsen en motoren.


De meest luxe Gritzner kwam in 1957 uit: model GU.

Voor het naaien van siersteken tasten "voelsprieten" de sjablonen af.


Tegenwoordig kom je nog maar zelden een moderne Kayser naaimachine tegen.  Soms brengt men een kloon op de markt, plakt daar de naam Kayser op en dan lijkt het net een Kayser naaimachine.  Er had voor hetzelfde geld naam X, Y of Z op kunnen staan.

Gritzner startte in 1855 en ging na een reuze staat van dienst pas in de crisisjaren ( 1931 ) een fusie aan met Kayser.  Vanaf dat moment was de handelsmaatschappij Gritzner - Kayser een feit.  In 1957 kreeg Pfaff een meerderheid van aandelen in handen van de Gritzner -  Kayser onderneming.  Vanaf dat moment is het rustig geworden rond Gritzner - Kayser, maar de naam is nog niet geheel verdwenen.  Kayser produceert tegenwoordig ook handgereedschappen.

Een moderne "Kayser".


 


Je zult je afvragen of er overeenkomsten zijn tussen de hifi en Kayser - Gritzner.  Ze zijn er wel zeker.  De betrouwbaarheid, het Spartaanse uiterlijk en de jarenlang consequent doorgevoerde hoogwaardige techniek zie je terug bij verschillende componenten uit mijn hifiverzameling.


Gritzner model GG

Kayser model KZ

Gritzner model GA-S

Gritzner model GU


www.hififreak.nl